Dom powinien być bezpiecznym miejscem.
Naucz się rozpoznawać sygnały ostrzegawcze Przemocy domowej Zanim dziecko zaginie.
Dom powinien być bezpiecznym miejscem. Gdy nie jest, niektóre dzieci nie widzą innego wyjścia niż ucieczka. Rozpoznanie oznak przemocy domowej może pomóc zapobiec zaginięciu dziecka.
Przemoc domowa jest jedną z głównych przyczyn ucieczek i zaginięć dzieci w Europie. Dzieci doświadczające w domu przemocy, nadużyć, zaniedbania lub kontroli opartej na przymusie mogą nie być w stanie same poprosić o pomoc. Jednak to dorośli obecni w ich codziennym życiu – nauczyciele, trenerzy, sąsiedzi, opiekunowie młodzieży czy członkowie rodziny – często znajdują się na tyle blisko dziecka, by zauważyć, że dzieje się coś złego. Niniejsza kampania oferuje dorosłym z otoczenia dziecka metodę trzech kroków, która pomoże je chronić: Rozpoznaj sygnały, Nawiąż kontakt i Zgłoś obawy.
Metoda trzech kroków
Jeśli uczestniczysz w codziennym życiu dziecka, trzy kroki mogą pomóc Ci je ochronić: rozpoznanie sygnałów, nawiązanie kontaktu oraz zgłoszenie obaw.
Rozpoznaj
Naucz się dostrzegać sygnały behawioralne w zachowaniu dziecka, które mogą sugerować, że doświadcza ono przemocy domowej lub nadużyć.
Nawiąż kontakt
Porozmawiaj z dzieckiem w bezpieczny sposób, bez osądzania. Daj mu znać, że nie jest samo i że pomoc jest dostępna.
Zgłoś
Podziel się swoimi obawami z kimś, kto może pomóc – wewnątrz swojej organizacji lub poprzez odpowiednie służby w Twoim kraju.
Rozpoznaj
Identyfikacja wzorców ryzyka
Kampania identyfikuje pięć punktów rozpoznawczych – sygnałów w zachowaniu dziecka, które mogą świadczyć o tym, że jego dom nie jest dla niego bezpiecznym miejscem. Punkty te oparto na badaniach naukowych i krajowych wytycznych, a następnie poddano przeglądowi przez psychologów i specjalistów z całej Europy. Pojedynczy sygnał nie świadczy o przemocy. Może mieć wiele przyczyn i zawsze powinien być rozpatrywany w kontekście wieku dziecka, jego osobowości oraz pochodzenia. Jednak gdy u tego samego dziecka występuje powtarzający się wzorzec niewyjaśnionych lub nieadekwatnych do okoliczności obrażeń, jest to sygnał, którego nie wolno lekceważyć.
1. Nagłe zmiany w zachowaniu
Dziecko, które dotąd było towarzyskie i otwarte, może stać się ciche i wycofane. Z kolei dziecko zazwyczaj spokojne może zacząć przejawiać agresję lub łatwo wpadać w rozdrażnienie. Do innych sygnałów należą: problemy ze snem, utrata zainteresowania zajęciami, które wcześniej sprawiały dziecku radość, zmęczenie, trudności z koncentracją w szkole, skarżenie się na bóle głowy i brzucha czy wyraźna zmiana nawyków żywieniowych. U młodszych dzieci może objawiać się regresem, czyli powrotem do zachowań z wcześniejszych etapów rozwoju, takich jak moczenie nocne czy ssanie kciuka. Niepokoju nie musi budzić pojedyncza zmiana – to sytuacja, w której kilka takich sygnałów występuje jednocześnie lub gdy intuicyjnie czujemy, że z dzieckiem dzieje się coś nietypowego, co tworzy wzorzec wymagający szczególnej uwagi.
2. Trudne do wytłumaczenia obrażenia fizyczne
Obrażenia fizyczne są często najbardziej zauważalnym sygnałem doznawanej przez dziecko krzywdy. Oznaki mogą obejmować siniaki lub ślady w nietypowych miejscach (takich jak uszy, szyja czy wewnętrzna strona ud), rany w różnych stadiach gojenia, wzdryganie się przy dotyku lub noszenie zakrywającej odzieży w upalne dni. Zapytane o uraz dziecko doświadczające przemocy, może wydawać się wyjątkowo zaniepokojone, zerkać na dorosłego przed udzieleniem odpowiedzi (w oczekiwaniu na jego aprobtę) lub podawać wyjaśnienia, które nie pasują do samych obrażeń. Choć pojedynczy uraz nie świadczy o przemocy, to jednak powtarzający się wzorzec niewyjaśnionych lub nieadekwatnych do okoliczności obrażeń jest sygnałem, którego nie wolno lekceważyć.
3. W stanie ciągłej gotowości
Dziecko żyjące w atmosferze przemocy może wydawać się stale spięte. Może gwałtownie reagować na podniesiony głos lub nagłe ruchy, nie potrafi się zrelaksować lub uważnie obserwować dorosłych w swoim otoczeniu. W środowisku klasowym czy w klubie sportowym może być bardziej skupione na odczytywaniu nastrojów osób wokół niż na samym zajęciu. Objawy fizyczne mogą obejmować widoczne napięcie całego ciała, zaciśnięte pięści lub szczęki, czy przyspieszony oddech. To wykracza poza zwykły niepokój; to stan nieustannej czujności spowodowany oczekiwaniem, że w każdej chwili może wydarzyć się coś złego.
4. Strach przed powrotem do domu lub konkretną osobą
Dziecko może być wyraźnie spięte lub bardzo niespokojne, gdy nadejdzie czas powrotu do domu, lub próbować opóźniać wyjście, podając kolejne wymówki. Pod koniec zajęć szkolnych dziecko może sprawiać wrażenie niespokojnego, szukać bliskości nauczyciela lub innej zaufanej osoby dorosłej albo unikać zostawania samemu w porze odbioru ze szkoły. To, co odróżnia to zachowanie od innych, to fakt, że lęk jest wyraźnie powiązany z konkretnym miejscem, momentem lub osobą.
5. Trudności w otwieraniu się lub rozmowie o sytuacji w domu
Dziecko może stać się wyraźnie ciche, powściągliwe lub skrępowane, gdy pojawia się temat domu lub życia rodzinnego. Może unikać pytań, szybko zmieniać temat, udzielać wymijających odpowiedzi lub sprawiać wrażenie zmartwionego, że powie coś niewłaściwego. Niektóre dzieci unikają kontaktu wzrokowego lub zamykają się w sobie, gdy poruszany jest temat osobisty. Inne mogą reagować w mniej spodziewany sposób, na przykład nerwowym śmiechem lub upieraniem się, że w domu wszystko jest w porządku, nawet jeśli tak nie jest. Gdy taka niechęć pojawia się nagle lub wraz z innymi sygnałami, może to wskazywać na dziecko, które nie czuje się na tyle bezpiecznie, by mówić otwarcie.
Nawiąż kontakt
Pojedynczy sygnał nie musi potwierdzać, że dziecko doświadcza przemocy, ale gdy występuje ich kilka lub gdy coś w zachowaniu dziecka budzi Twój stały niepokój – zaufaj swojej intuicji. Nawiązanie kontaktu może pomóc chronić dziecko, zanim sytuacja ulegnie pogorszeniu i zanim ucieczka stanie się w jego ocenie jedynym wyjściem. Dzieci żyjące w atmosferze przemocy rzadko same o tym mówią. Mogą nie wiedzieć, jak to nazwać, mogły też otrzymać nakaz milczenia lub czuć się odpowiedzialne za ochronę rodzica. Czasem dziecko potrzebuje, by to ktoś inny zrobił pierwszy krok.
Nawiązanie rozmowy
Kliknij tutaj, aby zapoznać się z kilkoma wskazówkami i wytycznymi.
Nawiązanie rozmowy
Kliknij tutaj, aby zapoznać się z kilkoma wskazówkami i wytycznymi.
Wybierz spokojny moment, z dala od innych osób. Mów prosto i otwarcie. Nie jesteś tam, by prowadzić śledztwo; jesteś po to, by stworzyć dziecku bezpieczną przestrzeń do rozmowy.
Unikaj pytań o charakterze konfrontacyjnym. Zamiast tego rozważ zwroty takie jak:
„Zauważyłem/am, że wydajesz się ostatnio zmartwiony/a. Jestem tutaj, jeśli chciałbyś/chciałabyś porozmawiać”.
„Nie musisz mi nic mówić, ale jeśli coś Cię martwi, chciałbym/chciałabym Ci pomóc”.
Jeśli dziecko się otworzy – słuchaj. Pozwól mu używać własnych słów. Zachowaj spokój, nawet jeśli to, czym się dzieli, jest trudne do wysłuchania. Nie obiecuj dochowania tajemnicy; wyjaśnij, że możesz potrzebować zaangażować kogoś, kto pomoże, ale zrobisz to, mając na uwadze bezpieczeństwo dziecka.
Jeśli dziecko się nie otworzy – to też w porządku. Nie naciskaj, ale daj mu znać, że Twoje drzwi są zawsze otwarte. Niektóre dzieci potrzebują więcej czasu lub więcej niż jednej okazji, zanim poczują się na tyle bezpiecznie, by porozmawiać. W międzyczasie nadal bądź czujny. A jeśli nie masz pewności, czy Twoje obawy są uzasadnione, rozważ rozmowę z kolegą z pracy lub kimś, komu ufasz. Możliwe, że nie tylko Ty coś zauważyłeś/aś.
Zgłoś
Przekaż sprawę komuś, kto może pomóc. Jeśli pracujesz z dziećmi zawodowo, może to być osoba odpowiedzialna za opiekę nad dziećmi, pedagog szkolny lub pracownik socjalny w Twojej organizacji. Jeśli jesteś członkiem rodziny, sąsiadem lub inną osobą zaniepokojoną losem dziecka, skontaktuj się z odpowiednimi służbami w swoim kraju.
Zgłoszenie obaw nie jest oskarżeniem; to upewnienie się, że sytuacja dziecka zostanie oceniona przez kogoś, kto posiada wiedzę, jak pomóc.
Jeśli jesteś przekonany, że dziecko znajduje się w bezpośrednim niebezpieczeństwie, skontaktuj się z lokalnymi służbami ratunkowymi.
Dom powinien być bezpiecznym miejscem
Dostępne w 14 językach
Konsultacje eksperckie
Punkty rozpoznawcze i wytyczne przedstawione w kampanii zostały opracowane na podstawie badań naukowych oraz krajowych wytycznych, a także indywidualnie ocenione przez ekspertów w dziedzinie psychologii dziecięcej, pediatrii, psychologii sądowej oraz przez europejskich specjalistów do spraw zaginięć osób. Jesteśmy wdzięczni za ich cenne uwagi i wkład w kampanię.
Maria João M. Cosme
Clinical Psychologist at Instituto de Apoio à Criança, Portugal
Meltini Fragkioudaki
Psychologist & Project Officer at the Greek Safer Internet Center, FORTH, Greece
Prof. Fiona Gabbert
Professor of Applied Psychology & Director of the Forensic Psychology Unit, Goldsmiths, University of London, United Kingdom
Isabella Partridge
Policy and Public Affairs Officer at The Children’s Society, United Kingdom
Carlo Schippers
Former Missing Persons Expert at the Dutch National Police, Netherlands
Dr. Joana Topa
Assistant Professor & Researcher in Social Psychology, University of Maia / University of Porto, Portugal
Dr. Arine Vlieger
Pediatrician, St Antonius Hospital, Netherlands
Źródła:
Zastrzeżenie dotyczące obrazów
Informujemy, że wszystkie obrazy postaci i sytuacje przedstawione na tej stronie zostały wygenerowane przy użyciu sztucznej inteligencji (AI). Jakiekolwiek podobieństwo do rzeczywistych osób (żywych lub zmarłych), konkretnych dzieci lub zdarzeń jest całkowicie niezamierzone i przypadkowe.
AMBER Alert Europe, Europejskie Centrum ds. Zaginionych Dzieci, to ogólnoeuropejska fundacja zrzeszająca 85 organizacji z 29 krajów, której misją jest dążenie do całkowitego wyeliminowania zaginięć dzieci w Europie. Łączymy przedstawicieli organów ścigania, wymiaru sprawiedliwości, ministerstw spraw wewnętrznych, organizacji społecznych, uniwersytetów i akademii policyjnych, aby chronić dzieci przed zaginięciami, usprawniać poszukiwania oraz eliminować przyczyny zjawiska zaginięć poprzez badania oparte na dowodach i najlepsze praktyki.