De expertise van AMBER Alert Europe op het vlak van cold case-onderzoek draagt nu rechtstreeks bij aan de manier waarop Duitsland zijn toekomstige politieleiding opleidt. Karsten Bettels, leider van AAEU’s International Cold Case Analysis Project (ICCAP), gaf een module over cold cases aan de Duitse politieacademie (Deutsche Hochschule der Polizei), de centrale academie van Duitsland voor de opleiding van politieambtenaren die bestemd zijn voor leidinggevende functies bij zowel de federale als de deelstaatpolitie. Nana Leenaerts, Director for European Affairs bij AAEU, sprak eveneens het publiek van toekomstige Duitse politiecommandanten toe over slachtofferrechten en de laatste ontwikkelingen in de Europese wetgeving.

“De keuzemodule over cold cases, gegeven als onderdeel van het masterprogramma aan de Duitse politie-universiteit in samenwerking met DHPol en AAEU, toont opnieuw de interesse binnen de Duitse politieopleiding om het thema Cold Cases interdisciplinair en internationaal te benaderen, rekening houdend met de nieuwste wetenschappelijke inzichten en met aandacht voor het perspectief van slachtoffers.” Aldus ICCAP-leider Karsten Bettels.

Dit artikel is een vertaling van het originele artikel, gepubliceerd in het Duits door de Deutsche Hochschule der Polizei (DHPol). Het origineel is te vinden op de website van DHPol.

Cold cases: onopgeloste misdrijven centraal in politieopleiding

“We behandelen alle facetten van het onderwerp, van onderzoeksvragen en nieuwe technologische inzichten tot mediaberichtgeving en het perspectief van nabestaanden,” zegt Prof. Dr. Lars Berster, hoofd van de afdeling “Strafrecht, Strafprocesrecht en Strafrechtelijk Beleid,” over de inhoud van de module. Samen met Karsten Bettels leidde hij de cursus voor toekomstige politieambtenaren in leidinggevende functies. Sprekers uit binnen- en buitenland namen deel, en het praktijkgedeelte omvatte de analyse van een echt moordonderzoeksdossier.

Karsten Bettels, een vooraanstaand expert in cold case-onderzoek en hoofd van het International Cold Case Analysis Project (ICCAP) onder AMBER Alert Europe (AAEU), legde uit wat cold cases onderscheidt van opgeloste zaken. Zijn presentatie was gebaseerd op de 63 moordzaken, vermissingszaken en zaken met niet-geïdentificeerde slachtoffers die reeds via het project zijn geanalyseerd. “Als bewijsmateriaal niet van meet af aan wordt veiliggesteld, kan het onherroepelijk verloren gaan, en daarmee ook de kans om de zaak op te lossen,” benadrukte Bettels. Andere doorslaggevende factoren zijn of slachtoffers konden worden geïdentificeerd, of ze op de plaats delict of elders werden gevonden, en of het onderzoek aanvankelijk begon als een moordzaak of als een vermissingszaak, wat het geval was bij 36% van de onderzochte zaken.

De organisatoren van de module willen dan ook het bewustzijn rond vermiste personen en slachtoffers van misdrijven vergroten, en tegelijk nieuwe criminologische, psychologische en forensische benaderingen aanreiken om cold cases op te lossen.

Nieuwe forensische DNA-methodes kunnen onderzoeken vooruithelpen

Innovatieve forensische technieken zoals Forensic Investigative Genetic Genealogy (FIGG), het doorzoeken van stamboomdatabanken met behulp van hersequenced, ontcijferd DNA van het slachtoffer, bieden uitgebreidere mogelijkheden voor identificatie. Dit werd toegelicht door Dr. Pia Jores van het biotechnologiebedrijf Qiagen, die ook wees op de bestaande bezorgdheden rond het gebruik van deze methode, en benadrukte dat succes soms afhangt van toeval en het doorzetten van onderzoekers.

Ook environmental DNA (eDNA) — DNA afkomstig uit de omgeving — opent nieuwe mogelijkheden. Wattenstaafjes die worden gebruikt om menselijk DNA veilig te stellen, kunnen naast het eigenlijke sporenmateriaal ook microbiomen en andere omgevings-DNA-sporen bevatten. Deze informatie zou kunnen leiden tot extra aanwijzingen over een dader of diens contact met de omgeving. Prof. Eran Elhaik van de Universiteit van Lund in Zweden illustreerde het forensische potentieel aan de hand van een aangebeten appel die een dader op de plaats delict had achtergelaten: naast menselijk DNA kunnen dergelijke voorwerpen ook andere biologische sporen bevatten die extra onderzoekspistes openen, een potentieel dat tot dusver nog niet systematisch wordt benut.

Nabestaanden roepen op tot sterkere slachtofferrechten

Nana Leenaerts, hoofd van European affairs bij de Nederlandse non-profitorganisatie AMBER Alert Europe, sprak het publiek toe. Het netwerk werkt grens-overschrijdend in 29 landen met 100 deelnemende organisaties voor het verbeteren van de veiligheid van kinderen, de zoektocht naar vermiste kinderen en de bescherming van slachtofferrechten. Ze ging in het bijzonder in op de recentste ontwikkelingen in de Europese wetgeving rond slachtofferrechten en de gevolgen daarvan voor politiediensten tijdens strafrechtelijke onderzoeken. “Nabestaanden van cold case-slachtoffers in de hele EU wachten op afsluiting. AMBER Alert Europe stelt de nieuwste evidence-based onderzoeksresultaten ten dienste van de rechtshandhaving,” verklaarde Leenaerts, die benadrukte dat een aanpak waarbij de hele samenleving betrokken wordt, essentieel is.

Natascha Pfau vertelde haar kijk op cold cases als nabestaande van een moordslachtoffer. De dochter van de in 1990 vermoorde Cornelia Pfau bracht in 2023 een video uit om de zaak opnieuw onder de aandacht te brengen en nieuw onderzoek aan te moedigen. Karsten Bettels wilde de zaak opnieuw onderzoeken, maar de gegevensbeschermingsautoriteit van Baden-Württemberg oordeelde dat het dossier niet mocht worden overgedragen aan Nedersaksen. “We moeten meer spreken over slachtofferrechten,” stelde Pfau. “Op dit moment krijgt gegevensbescherming voorrang op slachtofferrecht.” Ze benadrukte ook dat de politie nabestaanden altijd serieus moet nemen, zelfs wanneer ze op het moment van het misdrijf nog erg jong waren. Ze vestigt momenteel haar hoop op studenten van de Politie-universiteit van Baden-Württemberg, die zich over de zaak hebben ontfermd.

Tv-journalist Ralf Döbele sprak over het ZDF-programma Aktenzeichen XY… ungelöst. Het format grijpt regelmatig terug naar cold cases om onopgeloste misdrijven opnieuw onder de publieke aandacht te brengen en een beroep te doen op mogelijke getuigen. De weergave, gebaseerd op onderzoeksdossiers, is bewust emotioneel geladen. “Nieuwsgierigheid inzetten is een onmisbare succesfactor,” benadrukte Döbele. Zo kon de moord op Lolita Brieger uit 1983 dankzij een uitzending in 2011 worden opgelost.

Systematische samenwerking tussen instanties is cruciaal

“De zaken die in de module worden voorgesteld, tonen aan dat er bij het oplossen van decennia-oude ernstige misdrijven steeds opnieuw opmerkelijke individuele successen worden geboekt,” concludeerde Lars Berster, maar hij benadrukte ook dat “er naast deze successen nog aanzienlijk potentieel bestaat voor structurele verbeteringen in de aanpak van cold cases.” Dit omvat onder meer gedeelde standaarden voor het prioriteren en herbeoordelen van oude zaken, intensievere communicatie tussen instanties en landen, en een systematischere uitwisseling van zaakinformatie, waaraan een landelijk cold case-register zou kunnen bijdragen.

“Het bewustzijn versterken bij toekomstige politieleiders over de juiste structuren, systematische kennisoverdracht en samenwerking tussen instanties, en hen concrete handvatten aanreiken voor hun toekomstige verantwoordelijkheden, is een kerndoel van deze keuzemodule.”

Voor vragen kunt u contact met ons opnemen via: info@amberalert.eu