Op 22 en 23 september vond in Lissabon de 17e EDEN-conferentie van Europol plaats, over gegevensbescherming en cybersecurity bij politie en justitie. Politie, privacyexperts, technologen en wetenschappers spraken er over een van de lastigste vraagstukken van dit moment: hoe houd je burgers veilig zonder hun grondrechten aan te tasten? AMBER Alert Europe modereerde het panel “Data Access for Law Enforcement” en bracht daarmee het perspectief van vermiste kinderen naar het Europese debat.

Het thema van dit jaar was “Do Not Cross: Protecting Citizens, Preserving Rights”. Centraal stond de vraag hoe politie en justitie kunnen kunnen werken aan een steeds meer digitale en complexere werkelijkheid, en tegelijk de grondrechten blijven beschermen. Twee dagen lang spraken de deelnemers, onder wie ook vertegenwoordigers van Europese instellingen, over onderwerpen als AI en bewijs, cybersecurity, Europese datasoevereiniteit, getuigenbescherming, de rol van gegevensbescherming en de toegang van politie en justitie tot data.

Het perspectief van vermiste kinderen in het debat

AMBER Alert Europe werd gevraagd om op de tweede dag het panel “Data Access for Law Enforcement” te modereren. De moderator was Nana Leenaerts, Directeur Europese Zaken bij AMBER Alert Europe. Zij ging in gesprek met Jean-Philippe Lecouffe, Deputy Executive Director Operations bij Europol, dr. Els de Busser, universitair hoofddocent Informatierecht aan de Universiteit van Amsterdam, en Rui Gonçalves, coördinator strafrechtelijk onderzoek bij de Portugese Polícia Judiciária.

Het panel sprak over de vraag hoe politie en justitie aan de gegevens kunnen komen die ze nodig hebben om burgers te beschermen, zonder dat die toegang verder gaat dan rechtmatig, noodzakelijk en proportioneel is. AMBER Alert Europe wees op iets wat in discussies over opsporing vaak buiten beeld blijft: een kind kan in acuut gevaar zijn terwijl er nog geen sprake is van een misdrijf. Denk aan een kind dat van huis wegloopt en een afscheidsbrief achterlaat. Er is geen dader en geen strafbaar feit, maar het leven van het kind staat wel op het spel en elk uur telt. Juist dan kan snelle toegang tot gegevens bepalen of een kind op tijd wordt gevonden.

Vanuit onze jarenlange samenwerking met politiediensten in heel Europa hebben we daarom benadrukt dat levensgevaar het uitgangspunt moet zijn. Overheden hebben de plicht om het leven van een vermist kind te beschermen, en toegang tot gegevens is een middel om die plicht waar te maken. Tegelijk moet elke inbreuk op de privacy noodzakelijk en proportioneel blijven, met de juiste waarborgen. Dat vraagt om een goede risico-inschatting vanaf de eerste uren van een vermissing, heldere richtlijnen voor agenten die als eerste met een melding te maken krijgen, en procedures waardoor bestaande middelen echt kunnen worden ingezet wanneer een leven in gevaar is.

Beschermen zonder grenzen te overschrijden

Eén vraag liep als een rode draad door de conferentie: hoe kunnen politie en justitie effectief blijven optreden tegen nieuwe bedreigingen, zonder de rechtsstatelijke waarborgen los te laten? De EDEN conferenctie was een zeer waardevolle plek om die vraag vanuit verschillende vakgebieden te bekijken, praktijkervaringen te delen en samen te verkennen waar de grenzen liggen.

Door het perspectief van vermiste kinderen in te brengen in een gesprek met topfunctionarissen van politie, juristen en privacydeskundigen, heeft AMBER Alert Europe laten zien wat verantwoorde toegang tot gegevens in de praktijk kan betekenen. Wij kijken terug op een waardevolle uitwisseling en blijven ons inzetten voor een Europa dat burgers beschermt én hun rechten respecteert.

Voor vragen kunt u contact met ons opnemen via: info@amberalert.eu